De standbeelden van koning-stadhouder Willem III in Berlijn en Londen
Standbeeld koning-stadhouder Willem III (ca. 1930) op de balustrade van het stadspaleis in Berlijn. Ansichtkaart. Industrie-Fotografen Klinke & Co, Berlin. Collectie Hakkenberg.
Op 19 mei 1907 worden in Berlijn tegenover de Dom op de balustrade van het stadspaleis vijf bronzen standbeelden onthuld. Ze zijn in opdracht van keizer Wilhelm II door vijf verschillende vooraanstaande beeldhouwers uit die tijd ontworpen. Ze stellen prinsen van Oranje voor en zijn elk ongeveer drie meter hoog. Bij een van de standbeelden gaat het om koning-stadhouder Willem III (1650-1702), de bouwheer van Paleis Het Loo. Het standbeeld is ontworpen door Heinrich Baucke, een Duitse beeldhouwer uit de neobarok.
Onder het standbeeld is op de balustrade een bronzen plaquette aangebracht waarop de volgende tekst staat:
WILHELM III
PRINZ VON ORANIEN, GRAF V. NASSAU,
SOHN WILHELM II. UND DER TOCHTER
KARLS I. VON ENGLAND, VERMÄHLT MIT DER
TOCHTER JACOBS II. VON ENGLAND.
SEIT 1689 KÖNIG VON ENGLAND. VORKÄMPFER
EUROPAS GEGEN DIE FRANZÖSISCHE
EROBERUNGSPOLITIK LUDWIGS XIV.
1650-1702
NUNC AUT NUNQUAM
Ansichtkaart (circa 1910). Wikipedia
Vertaald luidt de tekst: “Willem III prins van Oranje, graaf v. Nassau, zoon van Willem II en de dochter van Charles I van Engeland, gehuwd met de dochter van James II van Engeland. Sinds 1689 koning van Engeland. Voorvechter van Europa tegen de Franse veroveringspolitiek van Lodewijk XIV”.
De lijfspreuk van Willem III “Nunc aut nunquam” (Nu of nooit) is tegenwoordig ook de lijfspreuk van het Korps Commandotroepen.
Het standbeeld in Londen
Keizer Wilhelm II wist uiteraard dat stadhouder Willem III ook koning van Engeland was. En zo gebeurt het dat de keizer op eerste kerstdag 1906 een telegram stuurt aan zijn oom koning Edward VII waarin hij schrijft: Should you think that there is any wish to have a copy of the statue in natural size in England, the model is quite at your disposal for a second cast to be taken.
Het antwoord van de koning aan zijn neef in Berlijn laat niet lang op zich wachten: As you so generously propose to give a replica of the statue I need hardly say how much it will be appreciated in England. Het standbeeld krijgt in 1907 een mooie plaats voor de oostvleugel van Kensington Palace.
Willem III koopt dit paleis in 1689 voor £ 18.000. Hij sterft er in 1702 na een val van zijn paard.
Tegenwoordig is het paleis de residentie van prins William en prinses Kate.
Standbeeld Willem III in Londen
Foto: Dr. Fabian Hegholz
Ter gelegenheid van de 100ste verjaardag van het standbeeld wordt het in 2007 grondig gereinigd en geconserveerd. Een verslag uit dat jaar meldt: This conservation work has revealed the astonishing detail of the original craftsmanship so that we can all now appreciate this beautiful bronze. En zo is het standbeeld tot op de dag van vandaag in Londen te bewonderen.
Het standbeeld in Berlijn is in de Tweede Wereldoorlog beschadigd geraakt en voor zover bekend rond 1950 op last van het communistische regime in de DDR omgesmolten.
Schaalmodel in de Koninklijke Verzamelingen
Ter gelegenheid van haar verjaardag in 1907 krijgt Koningin Wilhelmina van keizer Wilhelm II als geschenk een set bronzen beeldjes (‘statuettes’) in schaal 1:5 van de vijf Berlijnse standbeelden van de prinsen van Oranje.
Deze beeldjes, waaronder dat van Willem III, bevinden zich in het Koninklijk Huisarchief in Den Haag en maken deel uit van de Koninklijke Verzamelingen.
In de jaren 2015 en 2016 waren de beeldjes in Berlijn te bezichtigen tijdens een expositie in de Humboldt-Box. Dit inmiddels afgebroken gebouw stond op de bouwplaats van het inmiddels herbouwde Berlijnse stadspaleis dat de naam Humboldt-Forum heeft gekregen.
De statuette van koning-stadhouder Willem III.
Foto: Ben Grishaaver. Koninklijke Verzamelingen, Den Haag.
Literatuur
Jarchow, Margarete. Hofgeschenke. Wilhelm II. zwischen Diplomatie und Dynastie 1888-1914. Hamburg 1998.
Hakkenberg, David. Berliner Extrablatt Nr. 88. Vierlinden 2017.
Hakkenberg, David. Berliner Extrablatt Nr. 100. Hamburg 2023.
David Hakkenberg, november 2024
Weetjes van David Hakkenberg
Dhr. D. (David) Hakkenberg MA
Dit weetje is exclusief voor Stichting Koninklijk Apeldoorn geschreven door Dhr. David Hakkenberg.
