Huidige columnist
David Hakkenberg
Dhr. D. (David) Hakkenberg MA, oprichter van het Initiatief Oranje-Nassau in Berlijn.
Eerdere weetjes...
Eerdere columniste
Marieke Spliethoff
Drs. M.E. (Marieke) Spliethoff, oud-conservator Paleis Het Loo
Eerdere weetjes...
Eerdere columnist
Paul Rem
Dr. P.H. (Paul) Rem, conservator Paleis Het Loo
Eerdere weetjes...
Weetje
De standbeelden van Frederik Hendrik in Berlijn en op Het Loo
Het standbeeld van Frederik Hendrik op de balustrade van het stadspaleis in Berlijn.
Opname circa 1930. Fotograaf onbekend. Collectie Verein für die Geschichte Berlins, Berlijn. Het standbeeld kijkt uit over de boulevard Unter den Linden in de richting van de Brandenburger Tor.
Het bronzen standbeeld van Frederik Hendrik (1584-1647) dat op het voorterrein van Paleis Het Loo staat is bij velen bekend. Paul Rem schreef er in juli 2016 al een Weetje over. Veel minder bekend is dat er van dit standbeeld in 1907 twee exemplaren zijn gegoten. Behalve het standbeeld dat we van Het Loo kennen stond er ook een in Berlijn. Dit was een van de vijf standbeelden van de Prinsen van Oranje die in opdracht van keizer Wilhelm II zijn gerealiseerd. Ze stonden op de balustrade van het stadspaleis tegenover de Berlijnse Dom en het Altes Museum. Op 19 mei 1907 worden de standbeelden daar onthuld.
Het standbeeld van Frederik Hendrik is ontworpen door de in zijn tijd bekende beeldhouwer Prof. Adolf Brütt (1855-1939).
In die tijd woont koningin Wilhelmina op Paleis Huis ten Bosch. Aangezien Frederik Hendrik de bouwheer is van dit paleis, besluit de keizer haar een exemplaar van het standbeeld aan te bieden. Het aanbod wordt in dank aanvaard. In een brief van 17 juli 1907 wordt door het Nederlands Gezantschap in Berlijn nog nagevraagd van welk materiaal het beeld is, wat het gewicht is en of een sokkel bij het geschenk is inbegrepen. Het antwoord luidt dat het om een bronzen beeld gaat waarvan de exacte afmetingen en het gewicht nog niet bekend zijn. En ja, de sokkel is onderdeel van het geschenk. Op 23 december 1907 wordt het standbeeld voor Huis ten Bosch onthuld.
Prof. Adolf Brütt. Fotograaf onbekend. Scan Illustrirte Zeitung 1912
Onthulling van het standbeeld van Frederik Hendrik voor Huis ten Bosch op 23 december 1907. Fotograaf onbekend. Koninklijke Verzamelingen, Den Haag.
In de Tweede Wereldoorlog is het standbeeld verplaatst naar Het Legermuseum in Leiden. Als dit museum naar Delft verhuist en het gebouw onderdeel wordt van Naturalis, verhuist het standbeeld mee. In 1989 krijgt het zijn huidige standplaats op het voorterrein van Paleis Het Loo, inclusief de originele sokkel en naamplaat, waarop is vermeld:
FRIEDRICH HEINRICH
PRINZ VON ORANIEN, GRAF VON NASSAU
JUENGSTER SOHN WILHELMS I. UND DER LUI-
SE VON COLIGNY. VATER DER KURFUERSTIN
LUISE HENRIETTE, GEMAHLIN DES GROSSEN
KURFUERSTEN. HERVORRAGENDER FELDHERR
UND STAATSMAN, DER HELD VON HERZO-
GENBUSCH. ER STELLTE DEN DURCH DIE
RELIGIONSSTREITIGKEITEN TIEF ERSCHUET-
TERTEN INNEREN FRIEDEN WIEDER HER.
1584 - 1647
PATRIAE PATRIQUE
De zinspreuk ‘Patriae Patrique’ -voor Vaderland en vader’ symboliseert het leven en werk van Frederik Hendrik.
Zijn standbeeld in Berlijn is getuige van woelige tijden zoals het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, de revolutie in 1919, de opkomst en parades van het Derde Rijk en de Olympische Vlam in 1936. In de Tweede Wereldoorlog raakt het standbeeld beschadigd. In 1950 worden de standbeelden van de Prinsen van Oranje-Nassau (of wat daarvan over is) op last van de communistische machthebbers verwijderd en omgesmolten. Alleen het standbeeld van prins Maurits ontsnapt aan de smeltoven en wordt na de val van de Berlijnse Muur enigszins beschadigd in Oost-Berlijn teruggevonden. Het is inmiddels gerestaureerd en wacht op een beslissing over de plaats waar het in het centrum van Berlijn zal worden opgesteld.
Het standbeeld van Frederik Hendrik op het voorterrein van Het Loo. Foto David Hakkenberg
Het standbeeld van Frederik Hendrik op de balustrade van het stadspaleis in Berlijn, met uitzicht op de Lustgarten en het Altes Museum. Opname circa 1936. Teo Heep Karte. Collectie David Hakkenberg
Literatuur
Jarchow, Margarete. Hofgeschenke. Wilhelm II. zwischen Diplomatie und Dynastie 1888-1914. Hamburg 1998.
Hakkenberg, David. Berliner Extrablatt Nr. 88. Vierlinden 2017.
Hakkenberg, David. Berliner Extrablatt Nr. 100. Hamburg 2023.
David Hakkenberg, april 2025
